Türk futbolunda VAR (Video Yardımcı Hakem) sistemi, 2018-2019 sezonunun başından itibaren kullanılmaya başlandı ve o tarihten bu yana hem önemli gelişmelere hem de yoğun tartışmalara sahne oldu.
VAR, Türkiye’de ilk olarak 2018 yılında, Galatasaray ile Akhisarspor arasında oynanan Süper Kupa finaliyle resmiyet kazandı. Ardından Süper Lig’in tüm maçlarında uygulanmaya başladı. Sistemin ana amacı, saha hakemlerinin skoru doğrudan etkileyen kritik hatalarını (gol, penaltı, kırmızı kart, yanlış oyuncuya kart) düzeltmekti.
VAR Kullanımındaki Gelişmeler ve Değişiklikler
- Saha Dışı Hakemler: VAR, başlangıçta hakemleri tartışmaların odağından uzaklaştırmak için “destekleyici bir unsur” olarak konumlandırılmıştı. Ancak zamanla sahadaki hakem ile VAR odası arasındaki iletişim ve alınan kararlar sürekli gündem oldu.
- Yabancı VAR Hakemleri: Özellikle 2023-2024 sezonunun ikinci yarısında, tartışmaların artması üzerine bazı kritik maçlarda yabancı VAR hakemleri görevlendirildi. Bu uygulama, TFF tarafından yabancı hakemlerin tarafsızlığına ve deneyimine duyulan ihtiyacı karşılamak amacıyla denendi. Ancak 2024-2025 sezonunda bu uygulamaya son verilerek, VAR’da tamamen yerli hakemlerle devam edilmesine karar verildi.
- VAR Kayıtlarının Açıklanması: Sisteme olan güveni artırmak amacıyla, bazı tartışmalı pozisyonların VAR kayıtları kamuoyuyla paylaşıldı. Bu şeffaflık adımı, ilk başta olumlu karşılansa da, her pozisyonun açıklanmaması ve seçici davranıldığı yönündeki iddialar yeni tartışmaları beraberinde getirdi.
- VAR Odası Sistemi: Türkiye’de VAR merkezi, Riva’da bulunan tek bir merkezden yönetilmektedir. Bu merkeziyetçi sistem, tüm maçların aynı teknolojik altyapı ve personel tarafından yönetilmesini sağlıyor.
Yoğun Tartışmalar ve Eleştiriler
VAR, Türk futbolunda çok sık gündem olan ve neredeyse her hafta tartışılan bir konu haline geldi. Eleştirilerin ana başlıkları şunlardır:
- Tutarsız Kararlar: En büyük eleştirilerden biri, benzer pozisyonlarda farklı kararlar verilmesi. Bu durum, kulüpler ve taraftarlar arasında büyük güvensizlik yaratıyor.
- Oyunun Akıcılığı: VAR incelemeleri, oyunun uzun süre durmasına ve maçların doğal akışının bozulmasına neden oluyor. Bu durum hem futbolcular hem de izleyiciler için can sıkıcı olabiliyor.
- Hakem Güveni: Bazı futbol yorumcuları, VAR sisteminin, saha hakemlerinin inisiyatif almasını azalttığını ve “nasıl olsa VAR var” düşüncesiyle sorumluluktan kaçmalarına neden olduğunu savunuyor.
- Algı Yönetimi: Kulüp yöneticileri ve futbol figürleri, hakem kararları ve VAR kayıtları üzerinden sık sık “algı yönetimi” yapıldığı yönünde eleştirilerde bulunuyor. Bu durum, sahanın dışındaki gerilimi artırıyor.
Sonuç olarak, Türk futbolunda VAR kullanımı, temel amacına hizmet etmesine rağmen, uygulama ve yönetim şekli nedeniyle sürekli bir tartışma konusu olmaya devam ediyor. Sistem, doğru kararların verilmesine katkı sağlasa da, beraberinde getirdiği güvensizlik ve tartışmalarla Türk futbolunun en önemli sorunlarından biri haline gelmiştir.
